არასწორად გაგებული

დღიურის ჩანაწერი: 2024 წლის 20 დეკემბერი

თავგზა ამებნა. JSD-ის იმ კატასტროფული სემინარის შემდეგ გადავწყვიტე, რომ კორნელის სტატიისთვის ეს საკითხი ძირფესვიანად უნდა გამომეკვლია. აღარ მინდა, თუთიყუშივით ვიმეორო „ორმხრივი მიზეზობრიობისა“ და „მბრუნავი დანების“ გაცვეთილი არგუმენტები. უნდა ვიცოდე, რეალურად რა ხდება.

ჰოდა, ბოლო რამდენიმე დღეა, ბიბლიოთეკასა და ონლაინ ბაზებში ვარ ჩაფლული და ქოუზზე ვკითხულობ. რასაც წავაწყდი, უბრალოდ... გამაოგნებელია.

სულ მხვდებოდა სტატიები და წიგნების თავები, სადაც ამტკიცებდნენ, რომ „სოციალური ხარჯის პრობლემა“ საყოველთაოდ „არასწორად ყოფილა გაგებული“. თავიდან ამას ყურადღება არ მივაქციე. აკადემიკოსებს ხომ სჩვევიათ ასე, თავის გამოსაჩენად — ვითომ საკითხის არსი მხოლოდ მათ ესმით. ერთმა ავტორმა ისიც კი ამპარტავნულად განაცხადა, რომ „მსოფლიოში სულ ათიოდე ადამიანს თუ ესმის, რომ ‘ქოუზის’ თეორემა სინამდვილეში სულაც არ არის ქოუზის თეორემა“.

მაგრამ მერე, თავად ქოუზის სიტყვებს მივაკვლიე, სადაც ის ზუსტად იმავეს ამბობს. ის პირდაპირ წუხდა: „ჩემმა თვალსაზრისმა აღიარება ვერ მოიპოვა, ჩემი არგუმენტი კი, უმეტესწილად, ვერ გაიგეს“.

ეს წინადადება სამჯერ წავიკითხე. კაცი, რომელმაც ისტორიაში ყველაზე ციტირებადი სამართლის სტატია დაწერა, ამბობს, რომ მისი არგუმენტი ვერავინ გაიგო. რა?!

უფრო საგიჟეთი კი ისაა, რომ ის, როგორც ჩანს, სრულიად უარყოფს „ქოუზის თეორემას“ — იმ მთავარ რაღაცას, რითაც მას ყველა იცნობს! რასაც მთელი სემინარი დავუთმეთ. ის წერდა, რომ „დისკუსია ძირითადად დაეთმო სტატიის III და IV სექციებს... ხოლო ანალიზის სხვა ასპექტები უგულებელყვეს“.

სექცია III და IV! სულ ეგაა! ეს ხომ მთლიანად „ნულოვანი ტრანზაქციული დანახარჯების“ ჰიპოთეზაა. აი, აქ ტვინი უბრალოდ... მიჭედავს.

ძალიან, ძალიან, ძალიან ავირიე. როგორ შეიძლება სტატია იყოს „ყველაზე ციტირებადი“ მსოფლიოში, თუ თავად ავტორი ამბობს, რომ მისი აზრი ვერავინ გაიგო? აბა, რას ციტირებს ეს ხალხი?

ნუთუ ყველა მხოლოდ იმ ორ თავს ციტირებს, რომელიც, ქოუზის თქმით, არ ყოფილა მისი მთავარი სათქმელი? ნუთუ ნობელის პრემიის ლაურეატებმა, ჩიკაგოს იმ ცნობილ ვახშამზე, „სამართლისა და ეკონომიკის“ მთელი მიმართულება სტატიის იმ ფრაგმენტზე ააგეს, რომელიც არც კი ესმოდათ?

როგორ შეიძლება „ყველაზე ციტირებადი“ ამავე დროს „ყველაზე გაუგებარი“ იყოს? ლოგიკას ვერ ვხედავ. სრული პარადოქსია. ნეტავ რა წერია იმ დანარჩენ რვა თავში?