თავისუფალი ბაზარი

დღიურის ჩანაწერი: 2025 წლის 4 აპრილი

ისევ დავუბრუნდი „სოციალური ხარჯის პრობლემის“ ბოლო თავს. ჩემს გონებას ჯერ კიდევ უჭირს ქოუზისეული საკუთრების ცნების ახლებური გააზრება. ეს იყო მესამე მიზეზი, რომელიც მან დაასახელა იმის ასახსნელად, თუ რატომ ვერ შედგა ეკონომიკური თეორია.

მაგრამ ახლახან გადავიკითხე დანარჩენი ორი მიზეზიც და... ღმერთო ჩემო. საქმე მხოლოდ საკუთრებაში არ არის. ის ყველაფერს ერთიანად აყენებს ეჭვქვეშ.

მისი მეორე მიზეზი ეკონომიკური თეორიის ჩავარდნისთვის არის ის, რომ „ეკონომიკა განიხილება როგორც თავისუფალი ბაზარი, რომელიც შემდეგ იდეალურ სამყაროსთან არის შედარებული“.

ეს ზუსტად ის „აბა, მერე?“ ტიპის პრობლემაა, რაზეც მე ამდენს ვიმტვრევდი თავს! ქოუზი ამბობს, რომ ეკონომისტები ცდებიან, როცა არეულ, მაღალი ტრანზაქციული დანახარჯების მქონე რეალურ სამყაროს მის თეორემაში არსებულ „იდეალურ სამყაროს“ უპირისპირებენ. იგი ამბობს, რომ ეს იდეალური სამყარო „არის თანამედროვე ეკონომიკური თეორიის სამყარო, რომლის დატოვებაზეც იმედოვნებდა, რომ დაიყოლიებდა ეკონომისტებს.“ ის იდეალურ სამყაროს კი არ გვთავაზობს, არამედ თავს დაესხა მას. ფაქტობრივად, ქოუზი ყველას ეუბნება, რომ შეწყვიტონ იმ ერთადერთი რამის გამოყენება, რითაც ის ასე ცნობილია!

მისი პირველი მიზეზი ჩავარდნისთვის არის ის, რომ „დისკუსია ფოკუსირებული იყო ექსტერნალიებზე, რის გამოც მხედველობიდან იკარგებოდა ეკონომიკური მოწყობის „საერთო ეფექტი““. ეს, რეალურად, არის მისი საბოლოო გასროლა პიგუს წინააღმდეგ. ის ამბობს, რომ მხოლოდ „ექსტერნალიებზე“ (როგორიცაა გამონაბოლქვი) ფოკუსირებით, ჩვენ უბრალოდ გატეხილ სისტემას ვასწორებთ. მას კი სურს გააანალიზოს ყველა „სოციალური მოწყობის“ „საერთო ეფექტი“.

როდესაც ამ ყველაფერს ერთად შევკრებთ, რას ამბობს ის სინამდვილეში?

ქოუზი არ ცდილობს თავისუფალი ბაზრის გამოსწორებას. ის ამბობს, რომ თავისუფალი ბაზარი შეუქცევადად დაზიანებულია. ჩემი კვლევა ამ კორნელის ნაშრომისთვის მიდის ერთ, გარდაუვალ დასკვნამდე: ქოუზი საბოლოოდ უარყოფს ადამ სმიტის თავისუფალი ბაზრის სისტემას. მას სურს დაშალოს ზუსტად ის სისტემა, რომელიც დააარსა ადამ სმიტმა, მათ შორის თავისუფალი ბაზრის ეკონომიკა, კერძო საკუთრება და... ყველა ის ინსტიტუციური სტრუქტურა, რომელიც მათგან მომდინარეობს.

აი, ეს არის. მთელი სურათი. ლიბერტარიანული გმირის „დაფარული“ არგუმენტი არის ის, რომ ჩვენ გვჭირდება კერძო საკუთრების გაუქმება და თავისუფალი ბაზრის ეკონომიკის დემონტაჟი. ეს ყველაფერი წარმოუდგენელია.