შემოჭრილი

დღიურის ჩანაწერი: 2024 წლის 24 დეკემბერი

მთელი დილაა, ციტირების სიებს, უფრო სწორად კი ფრედ შაპიროს რეიტინგებს ჩავკირკიტებ და ვერ ვიშორებ განცდას, რომ ამერიკულ იურიდიულ აკადემიას ვიღაცამ გრანდიოზული ოინი მოუწყო. ყველამ ერთი დოგმა აიჩემა: რონალდ ქოუზმა დაწერა ყველა დროის ყველაზე ციტირებადი სამართლის სტატიაო. ეს ფრაზა პირველკურსელი იურისტებისთვის უკვე გაცვეთილ, „სუფრაზე სალაპარაკო“ თემად იქცა. თუმცა, რაც უფრო ღრმად ვიკვლევ ამ დიდების ფესვებს, მით უფრო საეჭვო ხდება ეს ყველაფერი.

დღეს შაპიროს თავდაპირველ, 1985 წლის კვლევას მივუბრუნდი. იცით, რა არის საოცარი? იმ პირველ ვერსიაში ქოუზი საერთოდ არ ფიგურირებს. განგებ ამოიღეს. შაპირომ იმიტომ ამოაგდო, რომ „სოციალური ხარჯის პრობლემა“ ტრადიციული გაგებით „სამართლის მიმოხილვაში“ კი არა, „სამართლისა და ეკონომიკის ჟურნალში“ გამოქვეყნდა. ეს მხოლოდ ბიბლიოგრაფიული ფორმალობა არ არის; ეს ქოუზის ვინაობის უტყუარი მტკიცებულებაა. კაცი იურისტი არ ყოფილა და არც უცდია, თავი ასეთად გაესაღებინა. ბრიტანელი ეკონომისტი იყო და მორჩა.

მაშ, რამ შეცვალა სურათი? რატომ მოუწია შაპიროს 1996 წლის სიაში საბოლოოდ კაპიტულაცია და ქოუზის მეფედ კურთხევა?

მგონი, პასუხი თავად სტატიის უცნაურობაშია. დღეს ნაშუადღევს ხელახლა ვკითხულობდი „სოციალური ხარჯის პრობლემას“; ვცდილობდი, წამეკითხა არა როგორც საკრალური ტექსტი, არამედ როგორც რიგითი ნაშრომი. საოცრად „არაიურიდიული“ რამაა. არ იკითხება ისე, როგორც სიაში მყოფი სხვა კორიფეების ნაწერები — განთერი, ვექსლერი, ბორკი. ეს ხალხი დოქტრინის არქიტექტორებივით წერენ; გადამკვდარნი არიან უზენაეს სასამართლოზე, პრეცედენტსა და ამერიკულ სახელმწიფო მანქანაზე. ქოუზი კი ისე წერს, თითქოს ძველი დროის ინგლისელი მოსამართლე იყოს, რომელიც ჩუმ ოთახში მონოლოგს წარმოთქვამს. იქ არ არის ციტირებების დაუსრულებელი ჯაჭვი. არც სასოწარკვეთილი მცდელობა, რომ ნააზრევი საკანონმდებლო ჩარჩოში მოაქციოს.

ეს მაფიქრებინებს: ხომ არ არის „ყველაზე ციტირებადის“ ტიტული სინამდვილეში ინტელექტუალური დივერსიის შედეგი? ქოუზს არ დაუწერია სამართლის სტატია; მან დაწერა ეკონომიკური მანიფესტი, რომელმაც, სხვათა შორის, თავდაყირა დააყენა იურისტების შეხედულება ბრალსა და პასუხისმგებლობაზე.

მთელი ირონიაც მაგაშია. გვაქვს ამერიკელი იურიდიული გიგანტების სია — ჰარვარდის, იელის, ბერკლის კურსდამთავრებულები — რომლებიც წერენ „თანასწორობასა“ და „პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობაზე“. და ამათ ყველას თავზე აზის კაცი, რომელმაც კარიერა ბრიტანული საფოსტო სამსახურისა და რადიოსიხშირეების კვლევით დაიწყო.

თანდათან მრჩება შთაბეჭდილება, რომ ქოუზი ანომალიაა. აუტსაიდერი, რომელიც ამერიკული სამართლის ტაძარში შევიდა, ვიტრაჟებს ახედა და საქმიანი სახით იკითხა — ესენი რომ გავყიდოთ და იაფფასიანი პლასტმასით შევცვალოთ, ხარჯებს ხომ დავზოგავდითო? იურისტები ჯერ კიდევ ვერ მოსულან გონს ამ კითხვის შემდეგ. „ყველაზე ციტირებადის“ ტიტული საპატიო წოდება კი არა, ნაიარევია, რომელიც ორი სხვადასხვა სამყაროს შეჯახების შედეგად დარჩა.