Farewell to Temur Ugulava

დღეს ოფისში ვიჯექი, როცა ერთმა ახალმა ამბავმა ჩემი ყურადღება მიიქცია. ვიღაც ქალი თემურ უგულავაზე საუბრობდა. კითხვა თითქმის სხვათა შორის, ყოველგვარი მოლოდინის გარეშე დავიწყე და მხოლოდ ბოლოსკენ მივხვდი, რეალურად რას იუწყებოდა ეს ამბავი: ის გარდაიცვალა. ხმამაღლა წამოვიყვირე. და ამ ამბავმა მართლა დამწყვიტა გული. 💔

არსებობენ ადამიანები, რომელთა სიკვდილს პირად ტრაგედიად აღიქვამენ ისინიც კი, ვინც მათ პირადად საერთოდ არ იცნობდა. თემურ უგულავა სწორედ ასეთი კაცი იყო.

ვერ ვიტყვი, რომ მას ახლოს ვიცნობდი. მისი მეგობარი არ ვყოფილვარ. ჩვენი ურთიერთობა არ ყოფილა არც უბრალო სალმის, არც ხანგრძლივი საუბრების დონეზე — არც იმ ეტაპზე, როცა ადამიანს შეუძლია თავს უფლება მისცეს, სხვისი ცხოვრების შიგნიდან ისაუბროს. თუმცა, მე მას შორიდან ვიცნობდი. თავდაპირველად, მისი პირადი სამართლებრივი საქმის ირგვლივ მუშაობისას; მოგვიანებით კი, მცირე ხნით, მისი კომპანიის მეშვეობით. მაგრამ ზოგჯერ დისტანცია უცნაურ სიცხადეს იძლევა. შენ არ იცნობ კარს მიღმა მყოფ ჩვეულებრივ, დაღლილ ადამიანს, მის ყოველდღიურობას. მაგრამ ხედავ იმ კვალს, რომელსაც ის ტოვებს სამყაროში. ხედავ მის შექმნილ სივრცეებს, მის გარშემო შემოკრებილ ადამიანებს, ქალაქს, რომელიც მან შეცვალა. შენ ხედავ სინათლეს მის გარშემო.

და თემურ უგულავას გარშემო ყოველთვის იყო სინათლე.

ის არ იყო უბრალოდ ბიზნესმენი. ეს სიტყვა მისთვის ზედმეტად პატარაა. საქართველოში ბევრი ბიზნესმენია. ბევრი ადამიანი აშენებს შენობებს. ბევრი შოულობს ფულს. ბევრი ყიდულობს, ყიდის, აქირავებს, ფლობს, ითვლის და საქმიანობას აფართოვებს. მაგრამ ძალიან ცოტა თუ ქმნის ატმოსფეროს. ძალიან ცოტა ტოვებს უკან არა მხოლოდ აქტივებს, არამედ განწყობას. ფერს. სუნს. ხმას. ქალაქის სუნთქვის ახალ გზას. თემურ უგულავამ ეს შეძლო.

მან შეხედა ძველ ქარხნებს, დავიწყებულ კედლებს, საბჭოთა ნანგრევებს, მიტოვებულ ინდუსტრიულ ჩონჩხებს და იგრძნო ის, რასაც სხვები ვერ ამჩევდნენ. იქ, სადაც სხვები განადგურებას ხედავდნენ, მან ახალგაზრდობა დაინახა. იქ, სადაც სხვები უსარგებლო სივრცეს ხედავდნენ, მან მუსიკა დაინახა. იქ, სადაც სხვები ბეტონს ხედავდნენ, მან სითბო დაინახა. იქ, სადაც სხვები წარსულს ხედავდნენ, მან დაინახა მომავალი, რომელსაც თანამედროვეობიდან ახლის შესაქმნელად წარსულის განადგურება არ სჭირდებოდა. მას ესმოდა, რომ ქალაქი ლამაზი არ ხდება თავისი იარების წაშლით. ქალაქი ლამაზი ხდება მაშინ, როდესაც ვიღაცას აქვს გამბედაობა, მისი იარები სტილად აქციოს. სწორედ ეს გაუკეთა მან თბილისს.

მან ქალაქს აჩუქა ადგილები, სადაც ძველი კედლები მკვდრად კი არა, ცოცხლად გამოიყურებოდა. ადგილები, სადაც აგურს, ლითონს, ტყავს, მცენარეებს, წიგნებს, სანათებს, ხმაურს, სიჩუმეს, უცნობებს, ხელოვანებს, მიმტანებს, მოგზაურებს, ახალგაზრდებს, გარიყულებს, მეოცნებეებს და თავად ღამესაც კი ერთად არსებობა შეეძლოთ. მან შექმნა სივრცეები, რომლებიც სხვა ადგილიდან დაკოპირებულს არ ჰგავდა. ისინი ქართული იყო, მაგრამ არა პროვინციული. თანამედროვე, მაგრამ არა უსულო. ძვირადღირებული, მაგრამ არა ცივი. თავისუფალი, მაგრამ არა უყურადღებო. თავიანთი უნიკალური სტილის მქონე, მაგრამ არა ხელოვნური.

და სწორედ ამიტომ, ჩემთვის მასში ყველაზე მნიშვნელოვანი ის კი არ არის, რომ ის მდიდარი იყო. არც ის, რომ წარმატებული იყო. ისიც კი არა, რომ გულუხვი იყო, მიუხედავად იმისა, რომ დღეს ამდენი ადამიანი იხსენებს მის სიკეთეს, დახმარებას, რჩევებს, ქველმოქმედებას და ჩუმ მხარდაჭერას მათ მიმართ, ვისაც ეს სჭირდებოდა.

ყველაზე მთავარი კი ესაა: ის იყო ხელოვანი.

ხელოვანი არა ვიწრო გაგებით. არ არის აუცილებელი, იყო ადამიანი, რომელიც ტილოზე ფუნჯებით ხატავს, ან საჯარო მანიფესტებს აქვეყნებს. ის იყო ხელოვანი უფრო ღრმა გაგებით — იშვიათი ადამიანი, რომელიც უარს ამბობს სამყაროს სიმახინჯის საბოლოოდ მიღებაზე. კაცი, რომელიც უყურებს რეალობას და ამბობს: არა, ეს შეიძლება იყოს უფრო ლამაზი. ამას შეიძლება ჰქონდეს გემოვნება. ამას შეიძლება ჰქონდეს გამბედაობა. ამას შეიძლება ჰქონდეს სული.

კაპიტალისტური სიხარბის ზღვაში, სადაც ფული ასე ხშირად მხოლოდ სიმახინჯეს შობს — შუშის კოშკებს ისტორიების გარეშე, რესტორნებს ხასიათის გარეშე, შენობებს სინაზის გარეშე, ფუფუნებას ფანტაზიის გარეშე — თემურ უგულავა ცდილობდა რაღაც განსხვავებულის აშენებას. რაღაც ხარისხიანის. რაღაც თავისუფალის. რაღაც ისეთის, რასაც გულისცემა ჰქონდა. ისეთი ადგილის, სადაც ადამიანები უბრალოდ სერვისს კი არ მოიხმარდნენ, არამედ იკრიბებოდნენ. სადაც ახალგაზრდები უბრალოდ კი არ ისხდნენ, არამედ გრძნობდნენ, რომ მათ სამყარო ამჩნევდა. სადაც უცნაურებს, კრეატიულებს, ცხოვრებისგან დაჭრილებს, მოდურებს, მარტოსულებს, ამბიციურებს, დაკარგულებს და ცოცხლებს — ყველას შეეძლო თავისი კუთხის პოვნა. ეს არ არის ჩვეულებრივი ბიზნესი. ეს არის კულტურა.

და შესაძლოა სწორედ ამიტომ მეჩვენებოდა ყოველთვის, რომ ის იყო ქართველ დიდი გეტსბი.

არა მხოლოდ გლამურის გამო. არა წვეულებების, სასტუმროების, რესტორნების, შუქების ან ლამაზი ადამიანების გამო. არამედ იმიტომ, რომ მის გარშემო იყო რაღაც სიცოცხლეზე დიდი, და ამავდროულად, რაღაც მელანქოლიური. გეტსბის მხოლოდ სიმდიდრის გამო არ იხსენებენ. მას მონატრების გამო იხსენებენ. მწვანე შუქის გამო. იმ თითქმის ბავშვური რწმენის გამო, რომ ცხოვრება კვლავ შეიძლება გახდეს ჯადოსნური, თუკი სწორ სახლს ააშენებ, ღამეში საკმარის შუქს აანთებ, საკმარის ადამიანს მოიწვევ და უარს იტყვი ვულგარულ რეალობასთან დანებებაზე. თემურ უგულავაშიც იყო ამ ყველაფრის რაღაც ნაწილი.

მას ჰქონდა, ყოველ შემთხვევაში შორიდან ასე ჩანდა, სიხისტისა და უმანკოების უცნაური ნაზავი. ქუჩური სიხისტე, მაგრამ ასევე ერთგვარი გულუბრყვილობა — არა სისულელე, არა სისუსტე, არამედ იმ კაცის გულუბრყვილობა, რომელსაც ადამიანების ისევ სჯერა, იმაზე მეტად, ვიდრე ამას დღევანდელი ცხოვრება ამართლებს. ვინც სხვებს საკუთარი თავის გამოხატვის საშუალებას აძლევს. ვინც შეცდომებზე თვალს სხვებზე მეტხანს ხუჭავს. ვინც ცდილობს დარჩეს პოზიტიური. ვინც იცის სამყაროს სისასტიკე, მაგრამ მაინც ღიად ტოვებს კარს. ის, ვისაც შეუძლია ერთდროულად იყოს მკაცრიც და რბილიც.

ეს კომბინაცია იშვიათია. და ის საშიშიცაა. სამყარო ხშირად სჯის ასეთ ადამიანებს. იყენებს მათ გულუხვობას. არასწორად იგებს მათ სიჩუმეს. იპარავს მათ სინათლეს. მაგრამ სწორედ ასეთი ადამიანები ცვლიან ქალაქის ემოციურ არქიტექტურას.

იმიტომ, რომ ქალაქებს მხოლოდ მერები, სამინისტროები, კანონები ან გენერალური გეგმები არ ცვლიან. ქალაქებს ცვლიან ადამიანები, რომლებსაც აქვთ გემოვნება და გამბედაობა. ადამიანები, რომლებსაც ესმით, რომ სილამაზე დეკორაცია არ არის. სილამაზე მორალური აქტია. ააშენო ლამაზი სივრცე მახინჯ დროში, ნიშნავს თქვა: ჩვენ ჯერ არ დავმარცხებულვართ. შექმნა ადგილი ახალგაზრდობისთვის, ხელოვნებისთვის, სიცილისთვის, მოდისთვის, მუსიკისთვის, საუბრისა და თავისუფლებისთვის, ნიშნავს თქვა: ეს ქვეყანა ჯერ კიდევ ცოცხალია. აღადგინო ძველი შენობა ნაცვლად მისი მოკვლისა, ნიშნავს თქვა: მეხსიერებას მნიშვნელობა აქვს. მისცე ადამიანებს სივრცე, რომ გახდნენ ისინი, ვინც არიან, ნიშნავს თქვა: სიცოცხლე შიშზე დიდია.

თემურ უგულავას ეს ესმოდა, შესაძლოა ინსტინქტურადაც კი. მან მხოლოდ სასტუმროები და რესტორნები კი არ ააშენა. მან შექმნა სცენები, რომლებზეც ახალმა ქართულმა იდენტობებმა იწყეს გამოჩენა. ქართულმა, რომელიც არ ითხოვდა მოწონებას, არ ცდილობდა ევროპის მდარე კოპირებას, არ რცხვენოდა თავისი საბჭოთა ნანგრევების თუ ძველი ქუჩების, არამედ გარდაქმნიდა მათ რაღაც თამამად და ორიგინალურად. ის დაეხმარა თბილისს, სხვანაირად შეეხედა საკუთარი თავისთვის. მან აგრძნობინა ქალაქს, თუნდაც მხოლოდ ერთი ღამით, რომ მას შეეძლო სამუდამოდ ახალგაზრდა ყოფილიყო.

სწორედ ამიტომ არის მტკივნეული მისი სიკვდილი მათთვისაც კი, ვინც მას არ იცნობდა. იმიტომ, რომ როდესაც ასეთი ადამიანი კვდება, ისეთი შეგრძნებაა, თითქოს მასთან ერთად კვდება გარკვეული შესაძლებლობაც. გარკვეული გამბედაობა. გარკვეული ნებართვა. ნებართვა, გქონდეს შენი სტილი ამ ვულგარულ ეპოქაში. იყო გულუხვი ეგოისტურ ეპოქაში. იყო ხელოვანი კომერციულ ეპოქაში. იყო გულუბრყვილო ცინიკურ ეპოქაში. გჯეროდეს, რომ ცხოვრება არ არის მხოლოდ გადარჩენისთვის ბრძოლა, არამედ რაღაც, რაც უნდა იზეიმო.

და მაინც, მისნაირი ადამიანები ბოლომდე არ კვდებიან. ისინი რჩებიან კედლებში. ისინი რჩებიან გვიან ღამით ანთებულ სანათებში. ეზოებში, სადაც ახალგაზრდები ეწევიან, კამათობენ, უყვარდებათ, იღებენ ფოტოებს, აწყობენ გეგმებს, შლიან გეგმებს და ისევ თავიდან იწყებენ. ძველ ქარხნებში, რომლებიც აღარ ჩანან მიტოვებულები. ოთახებში, სადაც სტუმრები პირველად ხვდებოდნენ, რომ საქართველოს აქვს სტილი. მუსიკაში შუაღამის შემდეგ. ბეტონზე მოდებულ მწვანე მცენარეებში. ტყავის სავარძლებში, რკინის კიბეებში, აღდგენილ ფასადებსა და უცნაურ კუთხეებში, სადაც ვიღაცამ ერთხელ გადაწყვიტა, რომ ზუსტად ამ ფერს, ზუსტად ამ ტექსტურას და ზუსტად ამ სინათლეს ჰქონდა მნიშვნელობა.

ის რჩება ქალაქში, რადგან დაეხმარა და ასწავლა ქალაქს, როგორ ეოცნება საკუთარ ენაზე.

დღეს ბევრი ისაუბრებს მის გულუხვობაზე. და ასეც უნდა იყოს. ბევრი ისაუბრებს მის ბიზნესწარმატებაზე. და ასეც უნდა იყოს. ბევრი ისაუბრებს მის ხედვაზე, მის პროექტებზე, ახალგაზრდების მხარდაჭერაზე, მის როლზე ქართულ სტუმარ-მასპინძლობაში, მის სიყვარულზე საქართველოს მიმართ. და ასეც უნდა იყოს.

მაგრამ მე ყველაზე მეტად მაინც იმ ერთი რამის თქმა მინდა: თემურ უგულავა იყო ხელოვანი. ის იყო ხელოვანი, რომელიც ტილოების ნაცვლად შენობებს იყენებდა. ლექსების ნაცვლად — სასტუმროებს. ქანდაკებების ნაცვლად — რესტორნებს. ცარიელი ფურცლების ნაცვლად — ძველ ქარხნებს. ის ხატავდა აგურით, ბეტონით, ხით, ლითონით, მცენარეებით, მუსიკით, ახალგაზრდობითა და სინათლით. მან შექმნა ადგილები, სადაც ცხოვრება იმაზე უკეთესად ჩანდა, ვიდრე ჩვეულებრივ. და ეს პატარა საქმე არ არის. ეს, ალბათ, ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი რამაა, რაც ადამიანს შეუძლია გააკეთოს.

ადამიანი კვდება. სახელი კი რჩება. მაგრამ ზოგიერთი სახელი რჩება არა როგორც წარწერა, არა როგორც ოფიციალური პატივისცემა, არა როგორც ცივი ბიოგრაფია. ზოგიერთი სახელი რჩება როგორც ატმოსფერო. როგორც ქალაქის შეგრძნება მზის ჩასვლის შემდეგ. როგორც მოგონება, რომელსაც ადამიანები ბოლომდე ვერ ხსნიან. როგორც წინადადება: „არსებობდა ადამიანი, რომელმაც ეს შესაძლებელი გახადა.“

თემურ უგულავა სწორედ ასეთი ადამიანი იყო. ქართველი გეტსბი. ოცნებების მშენებელი. სიცოცხლის ქომაგი. ბიზნესმენი მხოლოდ პროფესიით, მაგრამ ხელოვანი თავისი არსით.

დაე, მისი სახელი მუდამ ახსოვდეთ ამ ქვეყანაში.

დაე, მისი სახელი მუდამ ახსოვდეთ ამ ქალაქში.

და დაე, ყველა სინათლე, რომელიც ჯერ კიდევ ანთია მის მიერ შექმნილ ადგილებში, ამაღამ მისთვის სანთლად იქცეს.

ღმერთმა ნათელში ამყოფოს მისი სული! 🕊️

♰ ♰ ♰

Today I was sitting in the office when a news story caught my eye. A woman was speaking about Temur Ugulava. I began reading almost casually, without expecting anything, and only at the end did I realize what the news was really saying: he had died.

I exclaimed out loud.

And it genuinely broke my heart. 💔

There are people whose death feels private even to those who did not personally know them.

Temur Ugulava was such a man.

I cannot say that I knew him closely. I was not his friend. We were not at the level of greetings, not at the level of long conversations, not at the level where one can claim the right to speak from inside another man’s life. I knew him from a distance. First, through work connected to his personal legal matter; later, briefly, through his company. But sometimes distance gives a strange kind of clarity. You do not know the daily man, the ordinary man, the tired man behind the door. But you see the shape he leaves in the world. You see the rooms he created, the people he gathered, the city he changed. You see the light around him.

And around Temur Ugulava there was always light.

He was not only a businessman. That word is too small for him. Georgia has many businessmen. Many people build buildings. Many people make money. Many people buy, sell, rent, own, calculate, expand. But very few people create an atmosphere. Very few people leave behind not only assets, but a mood. A color. A smell. A sound. A new way for a city to breathe.

Temur Ugulava did that.

He looked at old factories, forgotten walls, Soviet ruins, abandoned industrial bones, and saw something others did not see. Where others saw decay, he saw youth. Where others saw useless space, he saw music. Where others saw concrete, he saw warmth. Where others saw the past, he saw a future that did not need to destroy the past in order to be modern. He understood that a city does not become beautiful by erasing its scars. A city becomes beautiful when someone has the courage to turn its scars into style.

That is what he did with Tbilisi.

He gave the city places where old walls did not feel dead, but alive. Places where brick, metal, leather, plants, books, lamps, noise, silence, strangers, artists, waiters, travelers, young people, outsiders, dreamers, and night itself could all exist together. He helped create spaces that did not feel copied from somewhere else. They felt Georgian, but not provincial. Modern, but not soulless. Expensive, but not cold. Free, but not careless. Stylish, but not artificial.

And this is why, to me, the most important thing about him is not that he was rich. It is not that he was successful. It is not even that he was generous, though today so many people are remembering his kindness, his help, his advice, his philanthropy, his quiet support for those who needed a hand.

The most important thing is this: he was an artist.

Not an artist in the narrow sense. Not necessarily a man with a canvas, a brush, or a public manifesto. He was an artist in the deeper sense — the rare man who refuses to accept the ugliness of the world as final. The man who looks at reality and says: no, this can be more beautiful. This can have taste. This can have courage. This can have soul.

In a sea of capitalist greed, where money so often produces only ugliness — glass towers without memory, restaurants without character, buildings without tenderness, luxury without imagination — Temur Ugulava tried to build something else. Something cool. Something free. Something with a pulse. Something where people did not merely consume, but gathered. Where young people did not merely sit, but felt seen. Where the strange, the creative, the wounded, the fashionable, the lonely, the ambitious, the lost, and the alive could all find a corner for themselves.

That is not ordinary business. That is culture.

And perhaps that is why he always seemed to me like a Georgian Great Gatsby.

Not because of glamour alone. Not because of parties, hotels, restaurants, lights, or beautiful people. But because there was something larger than life around him, and also something melancholic. Gatsby is not remembered only for wealth. He is remembered for longing. For the green light. For that almost childish belief that life can still become magical if one only builds the right house, throws enough light into the night, invites enough people, and refuses to surrender to vulgar reality.

There was something of that in Temur Ugulava.

He had, at least from a distance, a strange combination of toughness and innocence. A street-type toughness, but also a kind of naivety — not stupidity, not weakness, but the naivety of a man who still believes in people more than life has justified. Someone who lets people express themselves. Someone who overlooks mistakes longer than others would. Someone who tries to remain positive. Someone who knows the roughness of the world, but still leaves the door open. Someone who can be hard and soft at the same time.

That combination is rare. And it is dangerous. The world often punishes people like that. It uses their generosity. It misunderstands their silence. It takes from their light. But it is precisely people like that who change the emotional architecture of a city.

Because cities are not changed only by mayors, ministries, laws, or master plans. Cities are changed by people with taste and courage. People who understand that beauty is not decoration. Beauty is a moral act. To build a beautiful space in an ugly time is to say: we are not defeated yet. To make a place for youth, art, laughter, fashion, music, conversation, and freedom is to say: this country is still alive. To restore an old building instead of killing it is to say: memory matters. To give people space to become themselves is to say: life is larger than fear.

Temur Ugulava understood this, perhaps instinctively.

He did not only build hotels and restaurants. He built stages on which a new Georgian identity could appear. A Georgia that was not begging for approval, not imitating Europe badly, not ashamed of its Soviet ruins or old streets, but transforming them into something bold and original. He helped Tbilisi look at itself differently. He made the city feel, even if only for a night, that it could be young forever.

This is why his death hurts even people who did not know him.

Because when such a person dies, it feels as if a certain possibility dies with him. A certain courage. A certain permission. The permission to be stylish in a vulgar age. To be generous in a selfish age. To be artistic in a commercial age. To be slightly naive in a cynical age. To believe that life is not merely something to survive, but something to celebrate.

And yet, people like him do not fully die.

They remain in the walls.

They remain in the lamps left burning late at night. In the courtyards where young people smoke, argue, fall in love, take photographs, make plans, ruin plans, start again. In the old factories that no longer feel abandoned. In the rooms where visitors first understood that Georgia has style. In the music after midnight. In the green plants growing against concrete. In the leather chairs, the iron staircases, the restored facades, the strange corners where someone once decided that this exact color, this exact texture, this exact light mattered.

He remains in the city because he helped teach the city how to dream in its own language.

Today many people will speak of his generosity. They should. Many will speak of his business success. They should. Many will speak of his vision, his projects, his support for young people, his role in Georgian hospitality, his love for Georgia. They should.

But I want to say one thing above all:

Temur Ugulava was an artist.

He was an artist who used buildings instead of canvases. Hotels instead of poems. Restaurants instead of sculptures. Old factories instead of empty pages. He painted with brick, concrete, wood, metal, plants, music, youth, and light. He created places where life looked better than it usually does. And that is no small thing. That is perhaps one of the highest things a person can do.

A man dies. A name remains.

But some names remain not as inscriptions, not as official tributes, not as cold biography. Some names remain as atmosphere. As a way a city feels after sunset. As a memory people cannot quite explain. As the sentence: “There was a man who made this possible.”

Temur Ugulava was such a man.

A Georgian Gatsby. A builder of dreams. A champion of life. A businessman only by profession, but an artist by essence.

May his name be remembered in this country.

May his name be remembered in this city.

And may every light still burning in the places he created be, tonight, a candle for him.

RIP. 🕊️